Τι είναι Χρήμα


Στην πραγματικότητα, το τι είναι χρήμα δεν είναι απλό ζήτημα. Κι αυτό ακριβώς επειδή πρόκειται για μια ανθρώπινη εφεύρεση, μια ιδέα, στην οποία τείνουν να δίνουν περιεχόμενο άνθρωποι και, συχνά, αυτοί που κατέχουν πλούτο –πιστεύω επειδή έχουν το χρόνο και ασχολούνται και επειδή στηρίζουν το περιεχόμενο που της δίνουν, με την ενασχόλησή τους με τον πλούτο. Σε διαφορετικές εποχές, αυτό γίνεται με διαφορετικούς τρόπους, αφού το χρήμα αλλάζει (άλλοτε πίστωση μετρημένη σε σιτάρι, άλλοτε ασήμι, άλλοτε χρυσός, άλλοτε χρήμα με διάταγμα/fiat money κλπ). Κάποια στιγμή θα γράψω για το τι είναι, ειδικά σήμερα, χρήμα. Εδώ, θα ασχοληθώ με το τι είναι χρήμα σε όλες τις εποχές· την έννοια του χρήματος.

Συνέχεια

Η Αδυναμία της Δημοκρατίας Μπροστά στο Παγκόσμιο Οικονομικό Πρόβλημα και η Ανισότητα στη Μόρφωση


robbery.jpg

(5 Απριλίου 2014)

Βιώνουμε εκείνη την ιστορική συγκυρία στην οποία η κοινωνία δεν αντιλαμβάνεται πια την παγκοσμιοποιημένη πραγματικότητα (η οποία κάνει πλέον πολύ έντονη και επιτακτική την παρουσία της, μέσα από την επιβολή της οικονομίας), στην οποία καλούμαστε να αντιδράσουμε. Ακόμα κι αν είχαμε την πραγματική δημοκρατία στα χέρια μας, θα πέφταμε σε σειρά λαθών μέχρι να αντιληφθούμε (αν ποτέ το πετυχαίναμε) πως το μεγάλο πρόβλημα έρχεται από έξω!!!

Θα λέγαμε, ίσως, ότι βασικό στοιχείο της Δημοκρατίας είναι η εμπιστοσύνη σε αυτούς που «δεν αντιλαμβάνονται». Αυτούς που δεν αντιλαμβάνονται, παρά επιφανειακά, τι αντιμετωπίζουν και δεν καταλαβαίνουν πως θα μπορούσαν να αντιδράσουν. Αυτοί πληρώνουν το τίμημα των αποφάσεων, αυτοί πρέπει και να τις παίρνουν.

Δυστυχώς, όμως, αν ρωτήσετε αυτούς που «δεν καταλαβαίνουν» –αυτούς που αναρωτιούνται τι να ψηφίσουν, αλλά δεν έχουν να προτείνουν κάτι άλλο από αυτό που προτείνουν τα κόμματα–, θα σας πουν ότι δεν μπορούν να καταλάβουν και κατά συνέπεια δεν έχουν, στην πλειοψηφία τους, κανένα σκοπό να προσπαθήσουν να καταλάβουν. Έτσι φτάνουμε στην ανάγκη για ηγέτες. Δεν πρόκειται για μια ιδιώτευση, όπως συχνά κατηγορείται, αλλά για μια αδυναμία της μεγάλης μάζας του πληθυσμού να παρακολουθήσει και να συμμετέχει στη συζήτηση πολύπλοκων πραγμάτων, όπως η οικονομία, για τα οποία καλείται να αποφασίσει. Και η απάντηση είναι: Θα ακολουθήσω κάποιο κόμμα! Ό,τι λέει το κόμμα!

Η πολιτική αδυναμία της κοινωνίας (π.χ. να αποφασίσει τι να ψηφίσει), δυστυχώς, δεν οφείλεται πραγματικά στο πολιτικό σύστημα και το πολιτικό προσωπικό, ή στην εκτενή διαφθορά του. Απλά, η κοινωνία δεν τολμά να παραδεχτεί τη σκληρότητα των επιλογών που κάνει η ίδια. Είναι μια εσωτερική πάλη, στην οποία οι λογικές απαντήσεις είναι πολύ δύσκολες για τους περισσότερους και μάλιστα αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει κι ούτε ενδιαφέρει να αλλάξει.

Δεν μας ενδιαφέρει να προσπαθήσουμε για ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα που δεν ενισχύει την ανισότητα και δεν εξαναγκάζει τον ανταγωνισμό. Αυτά είναι παγκόσμια ζητήματα. Πρέπει, απλά, να γίνει κάτι για μας, τώρα, εδώ. Δε θέλουμε να αγωνιστούμε απέναντι σε αυτόν τον ασαφή και αφηρημένο μηχανισμό του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Θέλουμε να έρθει ένας ηγέτης ή μια «δημοκρατία», που να υποστηρίξει το δικό μας δίκιο πάνω από το δίκιο των άλλων, μέσα στην ίδια μας τη χώρα.

Δυστυχώς, δε λύνεται έτσι το πρόβλημα. Δεν μπορεί ούτε η δημοκρατία να αποφασίσει μεταξύ της μη προόδου και της οικονομικά εξαναγκασμένης οπισθοδρόμησης της χώρας (από τη μια) και της εσωτερικής φτωχοποίησης ώστε να αναδειχθούν λίγες επαρκώς ανταγωνιστικές εταιρίες για να μπορεί μια μειοψηφία (σημαντικού όμως ποσοστού) να παρακολουθήσει τη διεθνή «πρόοδο» (από την άλλη).

Αυτή η «εμπιστοσύνη σε αυτούς που δεν αντιλαμβάνονται» δε μπορεί να βελτιώσει τις ζωές της πλειοψηφίας με λογικό τίμημα. Δεν μπορούμε να αποφασίσουμε δημοκρατικά σε μια μικρή χώρα, για ένα ζήτημα παγκόσμιο. Δε μας σώζει από την απόφαση μέσα-ή-έξω-από-το-ευρώ η αντικατάσταση της ΝΔ και του ΣΥΡΙΖΑ με τον Κώστα, τη Ζωή, το Γιάννη, την Άννα, το Σταμάτη, τη Φωφώ, τον Πέτρο, την Πόπη, ούτε και το τέλος της διαφθοράς (ακόμα κι αν το πετυχαίναμε).

Επειδή είναι πολύ εύκολο να με παρεξηγήσετε, θα πρέπει να το διευκρινίσω. Δεν αντιτίθεμαι στο πρόταγμα της άμεσης δημοκρατίας. Όμως, παρά την εμπιστοσύνη που έχω στην κοινωνική νοημοσύνη και τα κοινωνικά δίκτυα ως φορέα της, εφιστώ την προσοχή στο ότι η δημοκρατία από μόνη της, αν και η καλύτερή μας επιλογή, δεν είναι σε θέση να λύσει αυτό το πρόβλημα, χωρίς συστηματική και πολύπλευρη συνδρομή ειδικών, ώστε να γίνουν αντιληπτές οι εναλλακτικές και οι πιθανές τους επιπτώσεις.

Ακόμα και έτσι, αν ληφθεί υπόψιν η παγκόσμια κατάσταση της συζήτησης για την οικονομία και το χρηματοπιστωτικό σύστημα, ακόμα και οι πιο ειδικοί (πχ νομπελίστες) τείνουν να συσσωρεύονται κυρίως πίσω από πολιτικές απόψεις, ιδεολογίες και γενικώς να είναι προκατειλημμένοι στην ερμηνεία της επιστήμης, ώστε να μη μένουν αντικειμενικοί στο τι είναι γνώση και τι γνώμη επί του επιστημονικού τους αντικειμένου.

Αν μάλιστα λάβουμε υπόψιν τη γενικότερη απαίτηση εξειδίκευσης, που διαρκώς θα αυξάνεται εντός του υπάρχοντος ανταγωνιστικού και παγκοσμιοποιημένου οικονομικού συστήματος, η δύναμη της δημοκρατίας να ανταπεξέλθει στις προκλήσεις θα βαίνει φθίνουσα, ακόμα κι αν επιτευχθεί άμεση δημοκρατία σε παγκόσμιο επίπεδο.

Κατά τη γνώμη μου, ο οικονομικός φιλελευθερισμός, ως επιλογή, απλά αναδεικνύει τον καταστροφικό κίνδυνο της ανισότητας ως προς τη μόρφωση, η οποία μάλιστα έχει δύο εκφάνσεις: μια εντός του ατόμου (που την αποκαλούμε εξειδίκευση) και μία ανάμεσα στα μέλη της παγκόσμιας κοινωνίας, αλλά και τις οργανώσεις, τις εταιρίες και τις κυβερνήσεις ως συλλογικούς φορείς γνώσης. Χωρίς, ισόρροπη μόρφωση, η δημοκρατία είναι πολυτέλεια και αν επιτυγχάναμε την ισόρροπη μόρφωση, η δημοκρατία θα ήταν, σχεδόν, αναπόφευκτο επακόλουθο! Είναι η αύξηση της ανισορροπίας στη μόρφωσης που οδηγεί στην υποβάθμιση της πολιτικής ζωής των ανεπτυγμένων κοινωνιών και δεν πρόκειται να αντιμετωπιστεί ή να αλλάξει καθόλου εύκολα. Η Wall Street, η FED και η ECB, μαζί με ένα σμήνος πολυεθνικές, έχουν συγκεντρώσει πολύ εξειδικευμένη και ανισόρροπη γνώση, και έχουν οργανώσει με σημαντικά αντιδημοκρατική δομή το χρήμα και την οικονομία. Ο νέος μεσαίωνας θα επιμείνει.

 

Σύντομος Σύνδεσμος (Short Link): http://wp.me/p1AUd3-7K

Ας Μιλήσουμε για Δημοκρατικό Χρήμα


prison

Το θέμα του χρήματος είναι πολύπλοκο. Χρειάζεται πολύπλευρη ενημέρωση και η απόφαση χρειάζεται εφευρετικότητα και συμβιβαστική διάθεση.

Στο παρακάτω κείμενο, χρησιμοποιώ τους όρους «έκδοση χρήματος με διάταγμα,» από τα «fiat money» και «fiat currency,» για να αναφερθώ σε αυτό που ονομάζεται ανεξάρτητο ή κυρίαρχο χρήμα, από το «sovereign money» (κάποιοι, εσφαλμένα κατά τη γνώμη μου, το έχουν αναφέρει και ως πλήρες χρήμα). Ο ακριβής όρος είναι ο δεύτερος, καθώς η έκδοση με διάταγμα είναι προϋπόθεση μεν, που δεν επαρκεί, όμως δε, για ανεξάρτητο χρήμα. Κατά συνέπεια, δεν συζητώ περί χρυσού/ασημιού, ως βάση του χρήματος, γιατί αυτό δεν μπορεί ποτέ να είναι fiat money και μεγιστοποιεί την εξάρτηση από την παγκόσμια οικονομία.

Η βάση της ιδέας του ανεξάρτητου χρήματος είναι να μπορούμε να αποδώσουμε αξία στην παραγωγή και τη δραστηριότητα μιας χώρας, ανεξάρτητα από το πως αυτά μετρούνται από άλλες χώρες, πράγμα που δίνει στην πολιτική της χώρας τη δυνατότητα να είναι ο τελικός, πληρεξούσιος διαχειριστής αυτής της αξίας! Στο κείμενο χρησιμοποιώ τον πρώτο όρο, αντί για το δεύτερο, γιατί φαίνεται να μεταδίδει το νόημα πιο εύκολα, καθώς συνηθίζουμε να φανταζόμαστε ότι ένα «κρατικό διάταγμα» θα ήταν προς το δημόσιο συμφέρον και πως αυτό το τελευταίο είναι καλά ορισμένο.

Δεν είναι απλό το να πεις ότι όλο το χρήμα το εκδίδει το κράτος, με διάταγμα (fiat) και είναι μη εξαργυρώσιμο (1 δραχμή εξαγοράζει αγαθά αξίας 1 δραχμής, ή αντικαθίσταται μόνο από 1 άλλη δραχμή), ώστε να αποφύγεις το χρήμα να αντιστοιχεί σε χρέος. Ο πυρήνας του προβλήματος βρίσκεται στο ότι η χώρα θα πρέπει να εμπορεύεται με άλλες χώρες σε αυτές τις δραχμές. Μια δραχμή, η αξία της οποίας είναι μόνο στα χέρια ενός κοινοβουλίου και ενός δήμου, για τη σταθερότητα της τιμής της, δεν μπορεί να επιτύχει τη σταθερότητα που έχουμε συνηθίσει σήμερα. Το Bitcoin είναι μια ένδειξη για αυτό.

Γενικότερα, όταν πρωτοστήνονταν η FED (Federal Reserve Bank — Ομοσπονδιακή Τράπεζα Αποθεματικών· η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ), υπήρχε αντίστοιχο πρόβλημα. Εκεί το θέμα (χοντρικά, μεταξύ άλλων) ήταν ότι δεν υπήρχε αρκετός χρυσός (που ήταν το παγκόσμιο χρήμα) για να στηρίξει επαρκή ρευστότητα, με επιπτώσεις στην επάρκεια των αποθεματικών, κατά τόπους στην ομοσπονδία [1]. Το λύσανε με το να εκδώσουν κρατικά ομόλογα, ώστε μακροπρόθεσμη αποταμίευση να χρησιμοποιεί αυτά ως «store of value». Αλλά έφεραν το εργαλείο των τραπεζών, το χρέος, στην πρώτη θέση εξυπηρέτησης αυτής της ανάγκης και δημιούργησαν στο δημόσιο την ανάγκη να στηρίζει την εξυπηρέτηση των χρεών, με νόμους και δικαστήρια. Αφόπλισαν, δηλαδή, την πολιτική σε αποφάσεις για την αποπληρωμή των χρεών. Βρέθηκαν, έτσι, να ακολουθούν την Αγγλική παράδοση επί του θέματος.

Αν είχαμε αυτάρκεια και οι παραγωγικές δυνάμεις δεν ενδιαφέρονταν για συναλλαγές με το εξωτερικό (ούτε για εξαγωγές), θα μπορούσαμε να στηριχτούμε στην εμπιστοσύνη σε ένα νόμισμα, του οποίου ο πυρήνας σταθερότητας θα ήταν οι αποφάσεις του δικού μας κοινοβουλίου και του δήμου των πολιτών. Άλλωστε, ό,τι αποφάσιζαν αυτά τα όργανα, θα ήταν για το συμφέρον της πλειοψηφίας (και, κατά το δυνατόν, του συνόλου).

Όμως, πέραν του ότι οι παραγωγικές δυνάμεις με κεφάλαιο δε θέλουν συνήθως εξάρτηση από κράτη και άρα θέλουν επενδύσεις σε νόμισμα που έχει την καλύτερη δυνατή σταθερότητα αγοραστικής αξίας και ισοτιμίας με τα άλλα νομίσματα, πέρα από αυτό, υπάρχει γιγαντιαία αλληλεξάρτηση των οικονομιών και η τυχόν αστάθεια του νομίσματος (της δραχμής), λόγω σχετικών αποφάσεων μιας δημοκρατίας, δημιουργεί πολύ κακές εμπορικές συνθήκες. Αν οι εισαγωγές δεν έχουν σταθερότητα, η παραγωγή (και οι εξαγωγές) παραπαίουν. Η αστάθεια της οικονομίας γίνεται μεγάλη έτσι, σε σχέση με ό,τι έχουμε συνηθίσει, πάντα.

Κατά συνέπεια, επειδή μια δημοκρατία δε λειτουργεί σε μια κλειστή οικονομία, είναι πολύ περιορισμένα ανεξάρτητη, εκτός αν έχει αυτάρκεια. Και καμία χώρα δεν έχει πλήρη αυτάρκεια σήμερα. Η Αμερική, ίσως, είναι πιο κοντά στο να επιτύχει αυτάρκεια, αν χρειαστεί, σίγουρα, όμως, με μεγάλο κόστος και αυτή. Πρέπει, λοιπόν, να δούμε την αυτάρκεια σε ένα πλαίσιο συνεργασίας και εμπιστοσύνης με άλλους λαούς. Δεν είναι καθόλου απλό. Πρέπει να στηριχτεί σε αμοιβαίο συμφέρον και αμοιβαία ανάγκη, αν είναι δυνατό. Όχι απαραίτητα μόνο σε αυτά. Το σημερινό πρόβλημα της τεράστιας και αυξανόμενης ανισότητας, η εξάντληση διάφορων πόρων (ενέργεια, νερό), περιβαλλοντικά και άλλα τεράστια προβλήματα, μπορεί να μας κάνουν να θέλουμε και άλλου τύπου πράγματα, που αναφέρονται σε αξίες πέραν των υλικών αξιών. Αλλά, δεν είναι πολύ πιθανό ότι μπορούν όλα να γίνουν με ένα και μόνο νόμισμα….

Το μεγάλο ζήτημα με την ιδιωτική φύση του χρήματος, που πηγάζει από τον ορισμό του ως χρέος και την εξάρτηση των κρατών από εργαλεία χρέους, για να στηρίξει τη μακροπρόθεσμη αποταμίευση, ώστε να μείνει αρκετό χρήμα στην κυκλοφορία και να υπάρχει ρευστότητα, έχει διαφόρων ειδών λύσεις: συστημικές (scarcity: χρήμα=χρέος, αλλά θεσμικός περιορισμός-έλεγχος της ποσότητας και αντίστοιχα προβλήματα ρευστότητας) και καινοτόμες (διάφορες). Θα έλεγα ότι χρειάζεται ένα σύνθετο (ή περισσότερα απλά, αλλά με σύνθετη σχέση) νομισματικό(ά) εργαλείο(α), προσανατολισμένο(α) να παρέχει(ουν) ρυθμιστική σχέση ανάμεσα στα αντικρουόμενα συμφέροντα και χωρίς την έπαρση της ψευδαίσθησης δυνατότητας πλήρους επιβολής «δίκαιων» σχέσεων, όπως τις αντιλαμβάνεται (στην πλειοψηφία του) ο δήμος. Κυρίως γιατί υπάρχει αλληλεξάρτηση από άλλες οικονομίες, δεν υπάρχει αυτάρκεια, οι πιθανότητές της είναι δύσκολες, χρειάζονται χρόνο και δε θα είναι ποτέ σταθερές, αλλά και γιατί εσωτερικά δεν υπάρχει δημόσια κυριαρχία στις παραγωγικές δυνάμεις, αλλά ιδιωτική κι αυτό είναι επίσης δύσκολο και χρειάζεται ομοίως χρόνο και θα είναι ασταθές.

Μέρος της λύσης, μοιάζει να είναι η έρευνα-πρόταση του Adair Turner [2], που προωθεί μια “αλλοίωση” του ποσού του χρήματος που αντιστοιχεί σε χρέος, με ένα μέρος που θα έχει πίσω του μόνο αποθεματικά κεντρικής τράπεζας (fiat money), ώστε να είναι αδιαχώριστα, αλλά να δίνουν στο κράτος έναν κάποιο έλεγχο, ένα είδος φόρου επί νέων δανείων και να είναι, ταυτόχρονα, αδιαχώριστο από το χρήμα που αντιστοιχεί σε χρέος. Έτσι, το κράτος μπορεί να πάρει πίσω μέρος του seigniorage (κέρδος από τη δημιουργία χρήματος), αλλά κυρίως, να λειτουργήσει ως αντίβαρο στην ανεξέλεγκτη ιδιωτική και πλουτοκρατική δημιουργία χρήματος και χρέους.

Μεγάλο μέρος του σύγχρονου προβλήματος με το χρήμα ως χρέος, βρίσκεται στην ύπαρξη τόκων (μεγαλύτερων του πληθωρισμού) και κέρδους από την ιδιωτική δημιουργία χρήματος. Οι ιδιωτικοί τόκοι δημιουργούν πρόβλημα, γιατί το χρέος έχει το ενδεχόμενο χρεοκοπίας, αλλά και γιατί επιβάλλουν (εξαναγκάζουν) διαρκή ανάπτυξη. Επίσης, γιατί τα κέρδη από τους τόκους δεν διατίθενται-ξοδεύονται στην πραγματική οικονομία (όχι οπωσδήποτε και, στην πράξη, υπάρχει προσπάθεια απόσπασής τους από αυτή), ώστε δεν μπορούν να τα κερδίσουν αυτοί που χρωστάνε και, έτσι, οδηγούνται σε αναγκαστική χρεοκοπία, ή επαναδανεισμό με χειρότερους όρους, χωρίς να μπορούν να κάνουν τίποτε. Δεν υπάρχει καν τρόπος να καταλαβαίνουν ότι αυτό είναι που τους συμβαίνει, ενώ τα κέρδη από τους τόκους εγκλωβίζονται σε “επενδύσεις” σε υπάρχουσες μετοχές, ακίνητα και χρηματοπιστωτικά προϊόντα, ή κεφάλαιο για ιδιωτικό δανεισμό με νέο τόκο (ή και φεύγουν στο εξωτερικό, σε φορολογικούς παραδείσους). Επιπλέον, η δυτική κουλτούρα έχει περάσει στο υποσυνείδητό μας τη δυνατότητα κάποιος να επιχειρήσει και να χρεοκοπήσει, ως κάτι καλό. Το αποτέλεσμα, όμως ενδεχομένως, το λούζεται όλη η κοινωνία (αν και, στην Ελλάδα, αυτό είναι μικρό μέρος του προβλήματος, ακριβώς γιατί δε μας ενδιαφέρει τόσο αυτό το «επιχειρείν»).

Εδώ πρέπει να καταλάβουμε ότι, αυτό που έχουμε ορίσει ως χρήμα είναι μια ιδέα. Στον πραγματικό κόσμο δεν υπάρχει αυτό το πράγμα που ταυτόχρονα έχει σταθερή αξία στο χρόνο και ανεξάρτητη από το αγαθό που ζητάμε ή παρέχουμε, ώστε να αναιρεί πλήρως την ανάγκη διπλής σύμπτωσης επιθυμιών (το να θέλουμε 1. την ίδια χρονική στιγμή και 2. να πουλήσουμε αυτό που ζητά και να αγοράσουμε αυτό που παρέχει ο άλλος). Δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα. Μόνο όλο και καλύτερες προσεγγίσεις του. Μόνο με πλήρη αυτάρκεια και κεντρική απόφαση για τις τιμές (φασιστικά, θα λέγαν κάποιοι) μπορεί να γίνει. Δεν υπάρχει, ή δεν το έχουμε ανακαλύψει ακόμα.

Μέρος της λύσης στο ζήτημα του ιδιωτικού κέρδους (τόκων) από τη δημιουργία χρήματος (και χρέους), είναι σίγουρα η ύπαρξη δημόσιας τράπεζας. Πλήρης λύση, ίσως, ήταν να είναι μόνο δημόσιες οι τράπεζες, ώστε όλα τα κέρδη να πηγαίνουν στο δημόσιο και να μπορεί να ελέγχει πόσο θέλει να εξαναγκάζει την ανάπτυξη, αλλά και να στηρίζει αυτούς που βρίσκονται σε διαρκή αδυναμία πληρωμών των δανεικών τους. Αυτό, όμως, μπορεί να γίνει και με νόμους, επί των ιδιωτικών τραπεζών. Επίσης, ακόμα κι αν οι τράπεζες ήταν δημόσιες, αν πέφταν έξω σε πολλά δάνεια, τότε πάλι θα έπρεπε να τις διασώσουμε (εκτός αν περάσουμε σε σύστημα πλήρως “χρήμα ως διάταγμα” — fiat money). Ίσως, θα υπήρχαν συγκεκριμένοι φταίχτες, αλλά, αν ήταν έτσι, θα μπορούσαμε και στο σημερινό σύστημα να βρούμε τους φταίχτες, για τώρα ή για το μέλλον. Ο ουσιαστικός «φταίχτης» είναι ότι πάντα φτιάχνουμε χρήμα από το τίποτε και πάντα η αξία των πραγμάτων αλλάζει, με τρόπο που είναι μερικές φορές απρόσμενος. Σε κάθε περίπτωση, σε κάθε μια από τις λύσεις που λέω, το θέμα θα επανέρχεται στην αυτάρκεια και τη σχέση με τις παραγωγικές δυνάμεις και το κεφάλαιο.

Ένα άλλο σημαντικό θέμα είναι ότι η ακρίβεια και η σταθερότητα με την οποία λειτουργεί ήδη το χρήμα σήμερα, ως προς τον καθορισμό των τιμών, είναι σε σημαντικό βαθμό άχρηστη. Ακόμα και οικονομικά σχεδόν άχρηστη, αλλά και δημιουργεί πρόβλημα σε ανθρώπους που γειτονεύουν και δεν είναι αποξενωμένοι (που δεν είναι και πολύ η σημερινή κατάσταση, βέβαια). Σε κλειστούς κύκλους, αυτό που λειτουργεί είναι κάποιου είδους ανακριβής πίστωση: σε κερνάω-με κερνάς, σήμερα θέλω εγώ ζάχαρη-αύριο εσύ καφέ. Θα σου δώσω ένα τσιγάρο ζητώντας 17,5-20 λεπτά, μόνο αν δεν πρόκειται να σε ξαναδώ –πιο πιθανό, αν είμαστε και οι δύο εταιρίες και κάνουμε μόνο περιστασιακές συναλλαγές (ή πάρα-πολλές, αλλά εκεί, πάλι, θα έχουμε άλλη ανοχή αν δεν καταφέρεις να πληρώσεις πλήρως μία φορά).

Τα εργαλεία της οικονομίας, λοιπόν, πρέπει να προσαρμοστούν στις τοπικές κοινωνίες και στις σχέσεις των ανθρώπων, με κάποιο τρόπο. Εγώ συγκλίνω στην ανάγκη χρήσης περισσότερων του ενός νομισμάτων, σε ένα (ή σε κάθε) κράτος, για εσωτερικούς σκοπούς, αλλά και για διαφορετικές εξωτερικές σχέσεις· προσθέστε ίσως και για διαφορετικής φύσης δραστηριότητες, που δεν εμπεριέχονται στην υλική κλίμακα αξιών. Αφήνω το θέμα προς σκέψη, λοιπόν…

 

 

Σύντομος Σύνδεσμος (Short Link): http://wp.me/p1AUd3-7b

 

Αναφορές

[1] Ally Young, «The Book of Popular Science,« URL: https://www.gitbook.com/book/rshih/money/details

[2] Adair Turner, «Monetary Finance: Mechanics & Complications,» URL: https://www.ineteconomics.org/perspectives/blog/monetary-finance-mechanics-complications

Η δύναμη των δημοψηφισμάτων πρωτοβουλίας πολιτών


Ο Όρμπαν κάνει ξανά πίσω!

Μία ομάδα νεαρών επαγγελματιών και φοιτητών, έχοντας ως βάση ένα παλιό υπόγειο, κατάφεραν να μαζέψουν περισσότερες από 200.000 υπογραφές στην διάρκεια ενός μήνα. Οι υπογραφές αυτές δήλωναν την αντίθεση, όσων υπέγραφαν, στην υποψηφιότητα της Βουδαπέστης για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2024.

Η ομάδα ονομάζεται Momentum και απαίτηση των μελών της ήταν η διεξαγωγή ενός δημοψηφίσματος σχετικά με την υποψηφιότητα της πόλης τους. Θεωρούν ότι η χώρα δεν έχει τους απαραίτητους πόρους για να φιλοξενήσει ένα τόσο μεγάλο γεγονός.

Όμως, ο Πρωθυπουργός της χώρας, Βίκτορ Όρμπαν, τους πρόλαβε! Νιώθοντας την πιθανότητα μίας καθαρής ήττας στις κάλπες του δημοψηφίσματος απέσυρε την υποστήριξη του στην υποψηφιότητα της Βουδαπέστης.

Πηγή: Η δύναμη των δημοψηφισμάτων πρωτοβουλίας πολιτών

Αντιπροσώπευση χωρίς Διαρκή Δημοκρατικό Έλεγχο δεν γίνεται


Συχνά κοροϊδεύουμε τους εαυτούς μας –ή μας κοροϊδεύουν– κάνοντας κάποια λογικά άλματα, παρακάμπτοντας λίγη από τη λογική μας. Στα παρακάτω, καλό είναι να διαχωρίσουμε στο μυαλό μας την έννοια αντιπροσώπευση, από αυτό που έχουμε συνηθίσει να εννοούμε ως αντιπροσώπευση, στο πολίτευμα της χώρας μας. Συχνά, μιλούμε για αντιπροσώπευση με την ιδέα ενός «αντιπροσωπευτικού» νομοθετικού σώματος, ανώτερου κάθε άλλου νομοθετικού σώματος. Όπως θα δείξω παρακάτω ότι αυτό είναι αδύνατο, αν το ανώτατο «αντιπροσωπευτικό» νομοθετικό σώμα είναι σε συμφωνία με την έννοια αντιπροσώπευση.

Υπάρχει μία λογική προϋπόθεση, για να λέγεται ένα σώμα αντιπροσωπευτικό:

Η πλειοψηφία των εντολέων δεν μπορεί να καταπιέζεται από καμία από τις αποφάσεις των αντιπροσώπων, γιατί τότε… αυτοί δεν είναι αντιπρόσωποι!

Ακριβώς επειδή, αφ’ εαυτού ένα κοινοβουλευτικό σώμα δεν μπορεί να εγγυηθεί αυτή την προϋπόθεση, η ίδια η έννοια της αντιπροσώπευσης είναι σε σύγκρουση με τον κοινοβουλευτισμό, όπως τον ζούμε σήμερα! Δεν είναι δυνατό να περιγραφεί επαρκώς ένα πολίτευμα ως αντιπροσώπευση, δεν γίνεται, δηλαδή, ένα σώμα αντιπροσώπων να έχει τελικό νομοθετικό ρόλο, γιατί τότε δεν γίνεται να εξασφαλιστεί ότι οι αντιπρόσωποι δεν θα παραβιάσουν το ρόλο τους. Αυτό δεν είναι ένα απλό ενδεχόμενο. Η ελάχιστη ειλικρίνεια θα μας κάνει να παραδεχτούμε ότι, είναι βέβαιο ότι, όποιο τέτοιο νομοθετικό σώμα, με τελεσίδικο νομοθετικό ρόλο, είναι καταδικασμένο να παραβιάσει αυτή την αρχή και, άρα, να μην είναι αντιπροσωπευτικό.

Είδη και Ποσότητα Χρήματος στη Ζώνη του Ευρώ: Η Ελληνική Συμβολή


Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) κατηγοριοποιεί το χρήμα [1], ή τα νομισματικά μεγέθη (monetary aggregates) όπως τα ονομάζει η Τράπεζα της Ελλάδας (ΤτΕ), σε τρεις γενικές κατηγορίες. Τις ονομάζει στενό χρήμα (narrow money), «ενδιάμεσο» χρήμα («intermediate» money) και ευρύ χρήμα (broad money), ή M1, M2 και M3, αντίστοιχα. Συνέχεια

Η Καλύτερη Διέξοδος είναι το Σχέδιο «Προσωρινής» Εξόδου του Σόιμπλε


Η καλύτερη διέξοδος που βρίσκω είναι το σχέδιο «προσωρινής» εξόδου από το ευρώ, του Σόιμπλε. Προτείνω να δυσκολέψουμε την κυβέρνηση στην εφαρμογή του μνημονίου. Αλλά, δε χρειάζεται να το προτείνω –θα προκύψει. Το μόνο πρόβλημα είναι ότι η εμμονή στο ευρώ από δεξιά και αριστερά μεγάλα κόμματα, μπορεί να οδηγήσει τον κόσμο σε ακραίες τοποθετήσεις στις εκλογές.

Προτείνω την έξοδο, γιατί δεν πιστεύω σε αυτή την Ευρώπη και ακόμη περισσότερο στο ευρώ, αν και θεωρώ ότι μπορεί να αλλάξουν λίγο, με τον καιρό. Θα πρέπει, όμως, να βρουν αντίσταση και όχι υποταγή. Θα πρέπει να βρουν απόρριψη, για να αλλάξουν.

Από καθαρά οικονομική σκοπιά, δεν έχουμε την παραγωγική ικανότητα να λειτουργήσουμε με τόσο ακριβό νόμισμα, όσο είναι το ευρώ. Το μόνο που καταφέρνουμε με το ευρώ είναι να διευκολύνουμε τις εισαγωγές και αυτό δημιουργεί διαρκή ανάγκη για δανεισμό. Το να μείνουμε στο ευρώ και να μειώσουμε το εισόδημά μας, ώστε να μην μπορούμε να αγοράζουμε τόσα πράγματα, με την ελπίδα ότι θα μειωθούν οι εισαγωγές, δε λειτουργεί, γιατί τα τοπικά παραγόμενα προϊόντα δεν έχουν πλεονέκτημα, καθώς παράγονται με κόστος σε ευρώ. Μόνο η προτίμηση των ελληνικών προϊόντων μπορεί να μας βοηθήσει, αλλά, όταν δεν υπάρχει αυθόρμητος λόγος (όπως η τιμή), διαρκώς ξεχνιέται αυτό (τα «μικρά» παιδιά είναι κακομαθημένα, θέλουμε φορεματάκι σαν της φίλης μας, κλπ).

Μίλα_για_τον_Εαυτό_σου

Ακόμα κι αν η ευρωζώνη μπορεί να αλλάξει, εμείς δεν είμαστε σε θέση να την αντέξουμε, δεδομένου του χρέους μας. Επιπλέον, η έξοδος προσφέρει μείωση χρέους (ακόμα και στην εκδοχή «προσωρινής» εξόδου του Σόιμπλε!!!). Αυτή είναι, λοιπόν, η πιο θεμιτή λύση. Εξασφαλίζει την σταδιακή μετάβαση, που το πολιτικό σύστημα της χώρας δεν είναι σε θέση να προετοιμάσει και εγκλωβίζει τη χώρα σε μονόδρομους. Εξασφαλίζει την παραμονή στην ΕΕ και το γεωπολιτικό προσανατολισμό της χώρας, που έχει προσφέρει χρόνια σχετικής ασφάλειας από τις Τουρκικές διεκδικήσεις.

Η παραμονή στην ΕΕ δεν είναι μόνο ή κυρίως θετική, αλλά δεν είμαστε σε θέση να επιλέξουμε διαφορετική πορεία. Καμία κυβέρνηση ή κομματικός σχηματισμός δεν έχει καν πρόταση για βιομηχανικές πολιτικές, που να μπορούν να ανταπεξέλθουν στον ανταγωνισμό του νεοφιλελευθερισμού και στις κούρσες προς τον πυθμένα (race to the bottom) που υιοθετεί. Κούρσες προς τον πυθμένα στην εταιρική φορολογία, στο κοινωνικό κράτος, στους κατώτατους μισθούς και κούρσα προς την οροφή στην ανισότητα.

Τέτοιες βιομηχανικές πολιτικές ακόμα επιζητούνται, από τους προοδευτικούς των κοινωνιών. Για την ώρα, στην Ελλάδα, παραδίδουμε τις αλυσίδες παροχής για τα αγροτικά μας προϊόντα, σε 4 ιδιωτικές εταιρίες, πιθανότατα, μαζί με εγγυημένη την απώλεια της ποιότητας αυτών των αγροτικών προϊόντων. Μη με παρεξηγήσετε: πρόκειται για κάτι, μάλλον, καλό για το εμπορικό ισοζύγιο της χώρας, αλλά παραδίδει τους αγρότες στο διεθνή ανταγωνισμό με μεγαλοαγρότες, όπου μετράει η ποσότητα κι όχι η ποιότητα, επειδή δεν έχουν τη δυνατότητα να φτάσουν τα προϊόντα τους στο ράφι και το κράτος αδυνατεί να σχεδιάσει κάποια στήριξη σε αυτό.

Οι Κασσάνδρες εναντίον της εξόδου από το ευρώ είναι υποστηρικτές συγκεκριμένων συμφερόντων. Προτείνουν μια πορεία που δεν είναι διατεθειμένος –ακόμα τουλάχιστον– να πάρει ο πληθυσμός, στην πλειοψηφία του. Δηλαδή, απαιτούν τη στροφή στην οικονομία της γνώσης, την έρευνα, την επιχειρηματικότητα και τις εξαγωγές. Όσοι δεν πάρουν αυτή την πορεία, μένουν φτωχοί και με μειούμενες κοινωνικές παροχές, όσο ο αριθμός τους αυξάνει. Πρόκειται για μια στάση αδιάφορη για την κοινωνία, που δεν της δίνει χρόνο ή στήριξη για να προσαρμοστεί, ή να αποφασίσει σχετικά και την εκβιάζει.

Η μόνη λύση που είναι καλύτερη από αυτή της «προσωρινής» εξόδου (καλύτερη, για την ευρωζώνη) είναι να επιτραπούν παράλληλα νομίσματα: παράλληλη έκδοση δραχμής και συμμετοχή στο ευρώ. Αλλά, ενδεχομένως αυτή η λύση δε θα μας δοθεί με «κούρεμα» του χρέους, οπότε, ενώ είναι καλύτερη, πιστεύω, για το ευρώ (βλ. εδώ την αναφορά της από τον Harold James, καθηγητή ιστορίας των οικονομικών), έχει μεγαλύτερο ή και ανυπέρβλητο κόστος για μας (αναφέρομαι σε χρονικό κόστος, σε συνθήκες ύφεσης, λόγω του βάρους του μη-βιώσιμου χρέους). Αρχίζουν, βέβαια, να ακούγονται κάποιες φωνές, που λένε ότι οι επικλήσεις μη-νομιμότητας διαγραφής χρέους εντός του ευρώ είναι αβάσιμες. Αλλά το παράλληλο, ασθενέστερο νόμισμα ή η πλήρης έξοδος από το ευρώ, είναι σημαντικότερες από τη μείωση του χρέους, γιατί περιλαμβάνουν έναν σημαντικό βαθμό ανεξαρτησίας, που τώρα η χώρα δεν έχει και είναι διαρκώς εγκλωβισμένη σε εκβιασμούς. Δε θα έδινα, λοιπόν, προτεραιότητα σε αυτή την πιθανότητα.


Στο πολιτικό επίπεδο, πιστεύω ότι πρέπει να «ανατρέψουμε» το κοινοβουλευτικό-κομματοκρατικό σύστημα, με απονομιμοποίησή του στις επόμενες εκλογές και να διεκδικήσουμε έλεγχο στην κοινοβουλευτική διαδικασία και την παρέμβαση μέσω της δυνατότητας ανάκλησης αλλά και εισήγησης προτάσεων νόμου με δημοψηφίσματα. Η διεκδίκηση πρέπει να είναι στην κατεύθυνση του συστήματος της Ελβετίας και υπάρχει εδώ και δεν πρέπει να ανακατευθεί με άλλα ζητήματα, επιμέρους πολιτικών αποφάσεων ή και άλλων θεμάτων αλλαγής του πολιτεύματος (πχ, κάποιοι μιλούν για προεδρική δημοκρατία). Έχω αναλύσει πως θα μπορούσε να αμφισβητηθεί το κύρος της σύνθεσης της βουλής και του εκλογικού νόμου παλαιότερα, με αφορμή τους αγανακτισμένους (βλ. εδώ). Δυστυχώς, αμφιβάλω ότι έχουμε αρκετούς πραγματικούς δημοκράτες στην κοινωνία μας, για να κινηθούμε με επάρκεια σε αυτή την κατεύθυνση.

Σύντομος σύνδεσμος: http://wp.me/p1AUd3-3x