Ανεργία στην Ζώνη του Ευρώ και Ευρω-μονόδρομος: Αποδομώντας την Ομιλία του Mario Draghi της 22ας Αυγούστου 2014


Η ομιλία του Mario Draghi για την ανεργία στη ζώνη του ευρώ, είναι συστηματική, σοβαρή, ενδιαφέρουσα και, ακόμα, μορφωτική! Αρχίζει ως εξής:

Κανείς στην κοινωνία δε μένει ανέγγιχτος από μια κατάσταση υψηλής ανεργίας. Για τους ίδιους τους ανέργους, είναι συχνά μια τραγωδία που έχει διαρκείς επιπτώσεις στο εισόδημα της ζωής τους. Για τους εργαζόμενους, ενισχύει την ανασφάλεια της εργασίας και υπονομεύσει την κοινωνική συνοχή. Για τις κυβερνήσεις, επιβαρύνει τα δημόσια οικονομικά και βλάπτει τις εκλογικές προοπτικές. Και η ανεργία είναι στην καρδιά της μακροπρόθεσμης δυναμικής που διαμορφώνει τον βραχυπρόθεσμο και μεσοπρόθεσμο πληθωρισμό, που σημαίνει ότι επηρεάζει επίσης τις κεντρικές τράπεζες. Πράγματι, ακόμα και όταν δεν υπάρχουν ρίσκα για τη σταθερότητα των τιμών, αλλά η ανεργία βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα και η κοινωνική συνοχή απειλείται, η πίεση προς την κεντρική τράπεζα να αντιδράσει πάντοτε αυξάνει.[1]

Στην υπόλοιπη ομιλία, ο Mario Draghi προωθεί αυτά που επιβάλλονται από τον ιδιόμορφο καπιταλισμό του σκληρού ευρώ. Θα μας πει ότι αυτή την περίοδο ορθά η ΕΚΤ και η νομισματική της πολιτική υποστηρίζει την ανάπτυξη (αναφερόμενος στα πρόσφατα προγράμματα ενθάρρυνσης των τραπεζών να δανείσουν στην πραγματική οικονομία [2]), αλλά ότι αυτό πρέπει να θεωρηθεί η ευκαιρία που έχουν τα κράτη για καταπολέμηση της διαρθρωτικής ανεργίας [3].

Στην Ελλάδα χρειαζόμαστε …μεταφραστή για αναφορές όπως αυτή στη διαρθρωτική ανεργία και ομιλίες σαν αυτή του Mario Draghi είναι πολύ χρήσιμες για να καταλάβουμε τι εννοούν οι ειδήμονες της οικονομίας. Διαρθρωτική ανεργία είναι η μεγαλύτερη ζήτηση από ότι προσφορά εργασίας, που οφείλεται σε κάποιο (υποτίθεται) θεμελιώδη λόγο για την συγκεκριμένη οικονομία. Κατ’ επέκταση, υπονοείται ότι τα αίτια βρίσκονται στη συγκεκριμένη κοινωνία και κοινωνική οργάνωση, στον τοπικό πολιτισμό και την κουλτούρα εντός της εξεταζόμενης οικονομίας (ή την έλλειψή τους).

Επιπλέον, η Wikipedia μας λέει ότι τα αίτια της διαρθρωτικής ανεργίας αφορούν το λεγόμενο χάσμα προσόντων (skills-gap) και πλευρές του οικονομικού μοντέλου που καθίστανται μη ανταγωνιστικές από τις (παγκόσμιες στην εποχή μας) εξελίξεις της αγοράς, δηλαδή, τις εξελίξεις που αφορούν την προσφορά και τη ζήτηση προϊόντων, αλλά και αυτές που αφορούν την οργάνωση και το νομικό πλαίσιο των ανταγωνιστών.

Έτσι, διαρθρωτική ανεργία δημιουργείται όταν η εκμηχάνιση ή, γενικώς, μια νέα τεχνολογία καθιστά σταδιακά απαρχαιωμένη μια εργασία. Επίσης, όταν οι εργαζόμενοι δεν μένουν στο κομμάτι εκείνο της χώρας ή του κόσμου όπου υπάρχουν εργασίες για τα προσόντα τους. Το τελευταίο, μπορεί να συμβεί, π.χ., σε βιομηχανικούς εργάτες όταν οι βιομηχανίες μετακομίζουν/βρίσκονται σε χώρες χαμηλότερου φορολογικού ή/και εργασιακού κόστους, ή, αντίστοιχα, σε γεωργούς μη επαρκώς διαφοροποιημένων προϊόντων, όταν αυτά παράγονται και σε χώρες με πολύ μικρότερο εργατικό κόστος ή/και πιο φθηνό νόμισμα.

Αντίστοιχα, θεωρείται ότι μπορεί να συντηρεί τη διαρθρωτική ανεργία και το εργασιακό νομικό πλαίσιο μιας χώρας, δηλαδή, το πόσο απελευθερωμένη είναι η αγορά εργασίας και πόσο ευπροσάρμοστη είναι στις ανάγκες των εργοδοτών (π.χ., απελευθέρωση ωραρίου, εταιρικών συλλογικών συμβάσεων έναντι περιφερειακών ή εθνικών κ.λ.π.), που (υποτίθεται) προέρχονται από τις ανάγκες του (παγκόσμιου) ανταγωνισμού.

Λίγα Οικονομικά Στοιχεία

Γιατί είναι όλα αυτά σημαντικά; Ο κ. Draghi, στις μετρήσεις που παρουσιάζει βρίσκει ότι στη ζώνη του ευρώ υπήρξε αύξηση της λεγόμενης κυκλικής ανεργίας (δηλαδή ανεργίας που οφείλεται, απλά, σε μείωση της καταναλωτικής ζήτησης) άνω του 3% [4]. Από την άλλη, στις ίδιες μετρήσεις βρίσκει αύξηση της διαρθρωτικής ανεργίας μόλις της τάξης του 1,5% [5]. Παρόλα αυτά, συνιστά ισχυρά πολιτικές έναντι της διαρθρωτικής ανεργίας. Μπορεί να βρει κανείς τουλάχιστον δύο λόγους για αυτού του τύπου τις πολιτικές προτάσεις.

Πρώτον, η αύξηση του 1,5% στη διαρθρωτική ανεργία είναι από 8,8% το 2008 σε 10,3% το 2013, ενώ η αύξηση της κυκλικής ανεργίας ξεκινά από επίπεδο κάτω του 3% προ-κρίσης και φτάνει στο 6% το 2013. Κατά συνέπεια, υπάρχει πολύ μεγαλύτερο περιθώριο βελτίωσης ως προς τη διαρθρωτική ανεργία. Άλλωστε, οι δυτικοί οικονομολόγοι βλέπουν τη διαρθρωτική ανεργία ως την ουσιαστική καθυστέρηση του οικονομικού και κοινωνικού μοντέλου σε σχέση με τις παγκόσμιες εξελίξεις της ανταγωνιστικότητας (ο ορισμός της διαρθρωτικής ανεργίας έχει νόημα όταν αποδεχόμαστε παγκοσμιοποιημένες αγορές, αλληλεξάρτηση των χωρών και, από κάποιο σημείο και μετά, αδυναμία αυτάρκειας).

Δεύτερον, υπάρχει διευρυμένη ανησυχία μεταξύ των οικονομολόγων για την πιθανότητα οι ανεπτυγμένες οικονομίες να μπαίνουν σε μια εκτεταμένη περίοδο στασιμότητας [6], λόγω χαμηλής ζήτησης (με βαθύτερα αίτια υπερχρέωση ή/και έλλειψη εμπιστοσύνης στην οικονομία), ακολουθώντας έτσι παρόμοια πορεία με την Ιαπωνική οικονομία, που αντιμετωπίζει αυτό το πρόβλημα πάνω από 25 χρόνια. Με άλλα λόγια, υπάρχει σοβαρή πιθανότητα, ως επακόλουθο της κρίσης, μεγάλο μέρος της κυκλικής ανεργίας να παρουσιάζεται ως διαρθρωτική, για παρατεταμένο χρονικό διάστημα και να έχει την τάση να αποκτήσει, μόνιμα, τέτοια χαρακτηριστικά [7].

Τα Συμπεράσματα του κ. Mario Draghi

Τα συμπεράσματα που βγάζει ο κ. Draghi αφορούν, από τη μια, την ανάγκη αύξησης του συνολικού ΑΕΠ μέσω της μακροοικονομικής και της δημοσιονομικής πολιτικής και, από την άλλη, διαρθρωτικές πολιτικές, αναφορικά με τις οποίες εστιάζεται σε αυτές που αφορούν το χώρο της αγοράς εργασίας, μιας και αυτό είναι το θέμα του.

Όσα λίγα αναφέρει για τη μακροοικονομία δεν είναι πολύ ενδιαφέροντα για το ευρύ κοινό και δεν αφορούν πραγματικά την ανάπτυξη, αλλά τη μακροοικονομική σταθερότητα (του πληθωρισμού). Στην πραγματικότητα, η εμβάθυνση της ομιλίας στη μακροοικονομία και σε συμπεράσματα από αυτήν, αφορά κάποιες λίγες μόνο στατιστικές και, σε κάποια σημεία, όχι πολύ πειστική ανάλυσή τους. Στο πλαίσιο αυτό, ενώ αναγνωρίζει ότι τα μακροπρόθεσμα επιτόκια είναι χαμηλά –και μάλιστα διεθνώς– δεν κάνει κανένα σχόλιο για μακροπρόθεσμες επενδύσεις και υποδομές [8]· αλλά αυτό δεν είναι το θέμα που με απασχολεί σε αυτό το άρθρο.

Για τη δημοσιονομική πολιτική είναι πιο εκτενής και παρουσιάζει ένα πλαίσιο εναρμόνισης των πολιτικών στις χώρες του ευρώ, που συνολικά στην ομιλία υποβόσκει η άποψη ότι αποτελεί, μαζί με την αντιμετώπιση της ανεργίας, αδήριτη αναγκαιότητα, παρόλο που αυτό δεν αναφέρεται ρητά.

Αρχικά, παρουσιάζονται οι περιορισμοί από το πλαίσιο της εξαρτημένης από την ΕΚΤ νομισματικής πολιτικής για τις χώρες του ευρώ και οι επιπτώσεις του. Ήδη, νωρίτερα, έχει περιγραφεί ότι η ευρωζώνη έχει περάσει μια δεύτερη ύφεση, σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, από τα μέσα του 2011 και μετά, που οφείλεται στα αυξημένα εθνικά χρέη, αφορά μόνο τις χώρες που έχουν τέτοια χρέη και συντελεί σε κατακερματισμό της συμπεριφοράς (διαφοροποιήσεις για κάθε χώρα) των μακροοικονομικών μεγεθών (μη λειτουργία του μηχανισμού μετάδοσης των επιτοκίων και της νομισματικής πολιτικής) και κατακερματισμό της συμπεριφοράς της ανεργίας στο σύνολο της ζώνης του ευρώ. Επιπλέον, υποστηρίζει ότι, λόγω της αδυναμίας της ΕΚΤ να δανείζει απευθείας τα κράτη και της ανυπαρξίας συλλογικής πολιτικής υπόστασης στην ευρωζώνη, η «εμπιστοσύνη» των αγορών πρέπει να κερδηθεί με εμπροσθοβαρείς εθνικές πολιτικές.

Προτάσεις για τη Δημοσιονομική Πολιτική

Το πλαίσιο δημοσιονομικής πολιτικής που προτείνει, αποτελείται —με κάποιες πινελιές προσωπικής ερμηνείας— από:

(α) Αξιοποίηση των περιθωρίων, που επιτρέπει το σύμφωνο σταθερότητας στα δημοσιονομικά πλαίσια, για την υποστήριξη [ή προσωρινή ελάφρυνση του βάρους] διαρθρωτικών αλλαγών. [Ποιες τέτοιες προτείνει για την αγορά εργασίας περιγράφεται παρακάτω.]

(β) Επιδίωξη πολιτικών φιλικών προς την ανάπτυξη με τρόπο ουδέτερο προς τον προϋπολογισμό, ως εξής: φορολογική ελάφρυνση στους τομείς που ο βραχυπρόθεσμος δημοσιονομικός πολλαπλασιαστής είναι υψηλότερος (π.χ., στις επιχειρήσεις αν κάνουν προσλήψεις) και μείωση εξόδων σε μη παραγωγικούς τομείς όπου ο δημοσιονομικός πολλαπλασιαστής είναι μικρότερος (π.χ., στην δημόσια υγεία και παιδεία). [Τα παραδείγματα είναι δικά μου. Ο δημοσιονομικός πολλαπλασιαστής (ή συντελεστής) αφορά το πόσα χρήματα επιστρέφουν στο δημόσιο μέσω φόρων.]

(γ) Συντονισμό των δημοσιονομικών πολιτικών στις χώρες του ευρώ[!!!], για πιο φιλική στάση απέναντι στην ανάπτυξη. [Υποθέτω (γιατί δεν το ξεκαθαρίζει) ότι, εδώ αναφέρεται σε «συντονισμό» ως εναρμόνιση σχετικά με τις δύο παραπάνω προτάσεις του και, βέβαια, με το σύμφωνο σταθερότητας.]

(δ) Ένα μεγάλο πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων σε επίπεδο ΕΕ (σε συμφωνία με τις διακηρύξεις του εισερχόμενου νέου προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής).

Διαρθρωτικές Πολιτικές

Σε ό,τι αφορά τις διαρθρωτικές πολιτικές για το χώρο της αγοράς εργασίας, προτείνονται πολιτικές απελευθέρωσης της αγοράς εργασίας και ανύψωσης των προσόντων του εργατικού δυναμικού.

Για την απελευθέρωση της αγοράς εργασίας, ο όρος δε χρησιμοποιείται καθαυτός από τον κ. Draghi, αλλά προσεγγίζεται από την προτροπή για στόχευση «πολιτικών που επιτρέπουν στους εργαζόμενους να επαναπασχοληθούν σε νέες ευκαιρίες εργασίας, μειώνοντας έτσι τη διάρκεια της ανεργίας«. Το περιεχόμενο αυτών των πολιτικών (που κατονομάζεται) αποτελείται από:

  • Συλλογικές συμβάσεις σε επίπεδο εταιρίας, οι οποίες θα αντικατοπτρίζουν τις συνθήκες της τοπικής αγοράς εργασίας και τις εξελίξεις της παραγωγικότητας.
  • Νομοθεσία που επιτρέπει μεγαλύτερη διαφοροποίηση στους μισθούς, μεταξύ εργατών και μεταξύ τομέων.
  • Μείωση των παραγόντων που δυσχεραίνουν την προσαρμοστικότητα της απασχόλησης [κατά τις προτιμήσεις των εργοδοτών] και κυρίως φαινομένων αγοράς εργασίας δύο ταχυτήτων (labor market dualities or segmentation) [10]. [Αγορά εργασίας δύο ταχυτήτων έχουμε, π.χ., σε περιπτώσεις εκτεταμένης «μαύρης» παράνομης εργασία, ή κατοχύρωσης μορφών βραχυπρόθεσμης απασχόλησης. Ο Draghi φαίνεται να εννοεί εδώ ότι σε αυτές τις περιπτώσεις διαμορφώνεται μια κατηγορία εύκολων θυμάτων για απολύσεις. Ταυτόχρονα, η συγκεκριμένη αναφορά είναι σχεδόν αντιφατική με όλες τις άλλες.]
  • Μεταρρυθμίσεις της αγοράς προϊόντων που βοηθούν τη μετατόπιση πόρων και εργατικού δυναμικού σε πιο παραγωγικούς τομείς.

Ο κ. Draghi δίνει έκταση στην προτροπή σε πολιτικές «γεφυρώματος» του «χάσματος ικανοτήτων». Το στηρίζει αυτό με στατιστικές για την αύξηση της ανεργίας από το 2008 ως το 2013, όπου φαίνεται ότι η μεγαλύτερη αύξηση παρατηρείται σε εργαζόμενους ικανοτήτων χαμηλού επιπέδου και λίγο σε αυτούς ικανοτήτων μετρίου επιπέδου, ενώ στους εργαζόμενους υψηλού επιπέδου ικανοτήτων παρουσιάζεται μείωση της ανεργίας. Ο πρόεδρος της ΕΚΤ υποστηρίζει ότι αυτό αντικατοπτρίζει μια περίοδο επανεκπαίδευσης πριν την εκ νέου ανεύρεση εργασίας για αυτούς που έχουν μείνει άνεργοι κι ότι για τους νέους ανέργους προκύπτει απώλεια εκπαίδευσης πάνω στη δουλειά (on-the-job training).

Επιπλέον, η μελλοντική ανάπτυξη παρουσιάζεται να έχει άμεση εξάρτηση από το επίπεδο των ικανοτήτων του εργατικού δυναμικού, στη ζώνη του ευρώ, καθώς όποια αύξηση συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό κι αν επιτευχθεί (προς το παρόν έχουμε απώλειες), δημογραφικοί παράγοντες θα την περιορίσουν σε στάσιμο ή μειούμενο τελικό επίπεδο εργατικού δυναμικού. Κατά συνέπεια, μας λέει ο κ. Draghi, η όποια ανάπτυξη επιτευχθεί θα πρέπει να προέρχεται από αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας, η οποία με τη σειρά της προϋποθέτει εστίαση σε τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας και παραγωγικότητας, που έχουν ανάγκη από εργαζόμενους υψηλής κατάρτισης.

Σκοπός και στις δύο περιπτώσεις (απελευθέρωσης της αγοράς εργασίας και «γεφυρώματος» του «χάσματος ικανοτήτων») δεν είναι τόσο η μείωση της ανεργίας με την έννοια της μόνιμης θέσης εργασίας, όσο η γρήγορη επαναπασχόληση, ώστε ο πληθυσμός να παραμένει ενεργός, η μετρήσιμη ανεργία να είναι χαμηλότερη και η αγορά να κινεί τους εργαζόμενους στην κατεύθυνση της προσαρμογής στις νέες συνθήκες, εκεί που δημιουργεί θέσεις εργασίας.

Απαιτείται ένα εργατικό δυναμικό που, στην ουσία, όσο περισσότερη αύξηση του ΑΕΠ πετυχαίνει, τόσο περισσότερο πρέπει να είναι είτε βαθειά εξειδικευμένο, είτε πλατιά πολυπράγμων και μόνιμα επανακαταρτιζόμενο. Αυτό είναι το μοντέλο της ανάπτυξης και το πως οι δυτικές κοινωνίες πέφτουν, κατά περιόδους στη διάρκεια της ιστορίας, θύματα της ίδιας τους της επιτυχίας (victim of its own success [11]), όταν πρέπει να επαναπροσανατολίσουν μεγάλο μέρος του εργατικού τους δυναμικού.

Ο μονόδρομος του Ευρώ

Η Κατακλείδα

Στην κατακλείδα του, ο Mario Draghi στήνει μια αληθοφανής εικόνα για τις δυνατότητες εξέλιξης της οικονομίας του ευρώ, που χρησιμεύει ως το πλαίσο του ευρω-μονόδρομου, ένα πλαίσιο που απαιτεί να παραμείνουν οι χώρες του ευρώ στις επάλξεις της ανταγωνιστικότητας και έχει θεματοφύλακα την υποστήριξη του σκληρού ευρώ, ενω επιτάσσει τη συστράτευση νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής, μαζί με διαρθρωτικές αλλαγές που έχουν αιχμή του δόρατος την εργασιακή πολιτική, όπως τις περιέγραψε στην υπόλοιπη ομιλία.

Υποστηρίζει [12] ότι χωρίς ανάπτυξη διακινδυνεύεται αύξηση της διαρθρωτικής ανεργίας κι ότι, ακόμα κι αν οι κυβερνήσεις επιδιώξουν διαρθρωτικές αλλαγές, κινδυνεύουν να …επιτύχουν μόνο τη στασιμότητα. Αντίστροφα, χωρίς διαρθρωτικές αλλαγές, η νομισματική πολιτική της ΕΚΤ [για ενίσχυση της πίστωσης στην πραγματική οικονομία] με στόχο την ανάπτυξη σύντομα θα χάσει τη φόρα της, με κίνδυνο [μεσο-μακροπρόθεσμα] να καταστεί αναποτελεσματική. Καταλήγει ότι ο δρόμος της επιστροφής σε υψηλότερη απασχόληση είναι ένας συνδυασμός από νομισματικές, δημοσιονομικές και διαρθρωτικές πολιτικές, τόσο στο επίπεδο της ένωσης, όσο και στο εθνικό επίπεδο.

Η Αντιπαράθεση «Αρχικών Συνθηκών» με «Νομικούς Περιορισμούς»

Συνολικά, το πλαίσιο του σκεπτικού των προτάσεων για τη δημοσιονομική πολιτική στη ζώνη του ευρώ [9], όπως μας το περιγράφει ο κ. Draghi, αποτελείται από:

1) Αρχικές συνθήκες, δημόσιων εξόδων και φορολογίας, στις χώρες το ευρώ, που αποτελούν από τα μεγαλύτερα ποσοστά του ΑΕΠ παγκοσμίως.

2) Νομικούς περιορισμούς, που αφορούν το σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης και που λειτουργούν ως άγκυρα για την εμπιστοσύνη των αγορών, ενώ η παραβίαση τους ή η απομάκρυνση από αυτούς θα ήταν αυτοκαταστροφική.

Η αντιπαράθεση αυτή και η επιλογή των λέξεων είναι σημαντικότατη. Οι «αρχικές συνθήκες» υψηλών δημοσίων εξόδων και φορολογίας, μας δείχνουν την κατεύθυνση απομάκρυνσης από αυτές, δηλαδή χαμηλή φορολογία και χαμηλά δημόσια έξοδα. Πράγματι, η πρόταση (β) για τη δημοσιονομική πολιτική οδηγεί ακριβώς σε αυτή την κατεύθυνση, με χαμήλωμα της φορολογίας για τις επιχειρήσεις και αδυναμία υποστήριξης κοινωνικών υπηρεσιών, οι οποίες θα πρέπει να οδεύσουν προς περικοπή.

Σχετικά με αυτές τις πολιτικές, δεν υπάρχει πλέον σοβαρός αντίλογος μεταξύ οικονομολόγων, ότι αυξάνουν την ανισότητα στην κοινωνία και οδηγούν σε ένα κοινωνικό μοντέλο του 1%, όπως στην Αμερική, όπου ο «μέσος όρος εισοδήματος» που μας αναφέρουν οι στατιστικές μετατοπίζεται ισχυρά προς ένα ολοένα και μικρότερο κομμάτι του ενεργού πληθυσμού, όπου, δηλαδή, την όποια ανάπτυξη της οικονομίας καρπώνεται κυρίως ένα μικρό ποσοστό, αυτών με τα μεγαλύτερα εισοδήματα.

Αντίστροφα, η αναφορά στους «νομικούς περιορισμούς,» δείχνει ζήλο στο να μην είναι διφορούμενη! Μας λέει καθαρά, ότι το σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης θα είναι απαραβίαστη σταθερά (για όποιον μπορέσει να διατηρηθεί στη ζώνη του ευρώ) και ότι θα ήταν «αυτοκαταστροφική» η άρση του.

Το σύμφωνο σταθερότητας και ανάπτυξης ορίζει τα όρια χρέους και ελλείμματος, ως ποσοστά του ΑΕΠ της χώρας μέλους (60% και 3% αντίστοιχα). Αφήνω κατά μέρος το ότι τα ποσοστά αυτά καθορίστηκαν τόσο αυθαίρετα που έχουν γίνει ανέκδοτο μεταξύ (κυρίως) των οικονομολόγων που δεν είναι σε χώρες της ευρωζώνης. Τι διασφαλίζουν αυτά τα νούμερα; Διασφαλίζουν ότι μια χώρα δεν δανείζεται διαρκώς περισσότερο για να διατηρήσει τον τρόπο ζωής της κοινωνίας, αλλά ότι ο όποιος τρόπος ζωής καθορίζεται από την παραγωγικότητάς της, χωρίς να συσσωρεύει δανεικά που δεν θα μπορέσει να αποπληρώσει. Τότε «οι αγορές» εμπιστεύονται τη χώρα. Αυτά στοιχειοθετούν, ήδη, τις συνθήκες ενός ιδιόμορφου καπιταλισμού: μιας αυταρχικής καπιταλιστικής ένωσης, χωρίς πολιτικές διαδικασίες. Οι ΗΠΑ, για παράδειγμα, έχουν αυτό το θέμα, ορθά όπως έπρεπε να είναι, ως πολιτικό ζήτημα, αφού έχουν συγκεκριμένο, νομικά καθορισμένο, ποσό που μπορεί να φτάσει το χρέος, το οποίο ανανεώνεται περιοδικά με ψήφιση νέου νόμου.

Εντός του πλαισίου του σκληρού ευρώ, το σύμφωνο σταθερότητας αποκτά Προκρούστεια χαρακτηριστικά. Από μια ανάγκη επιβίωσης και διατήρησης του τρόπου ζωής και των καταναλωτικών συνηθειών μιας κοινωνίας, γίνεται ανάγκη να τα επιδιώκει αυτά μια χώρα με δεδομένη την ανταγωνιστικότητα του μέσου όρου συγκεκριμένα των χωρών του ευρώ και την συνεπαγόμενα διαμορφούμενη τιμή του ευρώ. Με άλλα λόγια, οι χώρες του ευρώ πρέπει να διεκδικούν τον τρόπο ζωής των κοινωνιών τους με δεδομένη (στο νόμισμα και σε όλες τις τιμές) την προσαρμογή στις «ανάγκες» των αγορών που επιτυγχάνουν οι πιο ευπροσάρμοστες από τις χώρες του ευρώ.

Επιπλέον, οι χώρες του σκληρού ευρώ είναι υποχρεωμένες να δανείζονται από τις διεθνείς αγορές, με τα επιτόκια που καθορίζουν αυτές οι αγορές και δεν έχουν τη δυνατότητα να δανειστούν από την κεντρική τους τράπεζα, με επιτόκια που κρίνονται κατάλληλα για την οικονομία. Έτσι, ενώ έχουν το ίδιο νόμισμα, οι χώρες του ευρώ δανείζονται με διαφορετικά επιτόκια (κυρίως) μετά το ξέσπασμα της κρίσης. Αντίστροφα, οι περισσότερες καπιταλιστικές χώρες (που έχουν ανεξάρτητες κεντρικές τράπεζες) μπορούν να θέσουν τα επιτόκια του κρατικού δανεισμού όπως θεωρούν σκόπιμο για την οικονομία τους, επιτρέποντας έτσι τη διολίσθηση του νομίσματός τους και αποφεύγοντας την εξάρτηση από τις διεθνείς αγορές.

Δηλαδή, το ευρώ φέρει το σκεπτικό του Προκρούστη για τις χώρες που είναι κάτω από το ευρωζωνικό μέσο όρο ανταγωνιστικότητας (μη ξεχνάτε ότι στην ευρωζώνη ανήκουν κάποιοι από τους πρωταθλητές της προσαρμογής στις αγορές!) και εκθέτει τα κράτη στην κερδοσκοπία των παγκόσμιων αγορών για τον κρατικό δανεισμό τους. Άρα, η επίκληση του συμφώνου σταθερότητας, από τα χείλη του κ. Draghi, εντός του πλαισίου του σκληρού ευρώ, αναφέρεται καθαρά σε όποιον θέλει να είναι για πάντα στο κρεβάτι του Προκρούστη και να είναι με το ζόρι στις επάλξεις της ανταγωνιστικότητας, πολύ κοντά στη Γερμανία και τις βόρειες χώρες της ευρωζώνης.

Η Αντιδημοκρατική Πρόταση για «Συντονισμό των Δημοσιονομικών Πολιτικών σε Όλες τις Χώρες του Ευρώ»

Η (γ) από τις προτάσεις του κ. Draghi για τη δημοσιονομική πολιτική, αφορά συντονισμό της δημοσιονομικής πολιτικής για επίτευξη ανάπτυξης, μέσα από υποστήριξη του συμφώνου σταθερότητας και που θα επιτρέψει την ανάκαμψη από την κρίση αυξημένης ανεργίας στη ζώνη του ευρώ. Πρόκειται για μια καθαρά αντιδημοκρατική πρόταση και για καθαρή παραβίαση της διάκρισης των εξουσιών. Δεν εννοώ ότι δε θα έπρεπε να κάνει υποδείξεις ο πρόεδρος της ΕΚΤ στις κυβερνήσεις, αλλά οι υποδείξεις που τίθενται υπό το πνεύμα του μονόδρομου προς εθνικές κυβερνήσεις και «ανεξάρτητα κράτη στα πλαίσια του ευρώ,» σίγουρα, είναι αντιδημοκρατικές και κατακριτέες.

Αντίστροφα, σε μια δημοκρατική κοινωνική οργάνωση (όχι εντός του ευρώ), τα κοινοβούλια θέτουν το πλαίσιο λειτουργίας της κεντρικής τράπεζας και το τροποποιούν όπως και όποτε επιθυμούν. Η αποδοχή του δόγματος του κοινού νομίσματος, υπό το πλαίσιο συλλογικών και μάλιστα άκαμπτων και μόνιμων κανόνων, ανώτερων από τα επιμέρους κοινοβούλια και συντάγματα, εξ ορισμού καταλύει τη δημοκρατία στα συμμετέχοντα κράτη. Ως επιστέγασμα των παραπάνω, η ζώνη του ευρώ δεν έχει κανένα συλλογικό πολιτικό όργανο, εκτός από αυτά της ΕΕ, τα οποία επίσης δεν έχουν εκλογική νομιμοποίηση, με εξαίρεση το υποβαθμισμένο ευρωκοινοβούλιο, με τον σχετικά μικρό προϋπολογισμό που του δίνεται να διαχειριστεί!

Πρέπει, εδώ, να γίνω απόλυτα σαφής. Ο κ. Draghi δεν κάνει πουθενά λάθος, δεδομένου του νομικού πλαισίου της ευρωζώνης και της εντολής που έχει δοθεί στην ΕΚΤ από τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ. Πρέπει να είναι ξεκάθαρο ότι η εντολή και το νομικό πλαίσιο είναι αντιδημοκρατικά! Η συμμετοχή στη ζώνη του ευρώ είναι, εξ ορισμού, αντιδημοκρατική και σε αντίφαση με τα συντάγματα που ορίζουν ότι η πηγή όλων των εξουσιών είναι η λαϊκή βούληση. Η αντίφαση βρίσκεται στο ότι το σκληρό ευρώ εμμέσως επιβάλλει τους τρόπους ζωής των κοινωνιών με τη μεγαλύτερη προσαρμογή στις αγορές και δεν υπάρχει χώρος για λαϊκή βούληση προς μικρότερη προσαρμογή και αυτόνομο καθορισμό του τρόπου ζωής μας. Η επιβολή της μέγιστης προσαρμογής στις αγορές ενυπάρχει στις τιμές που μετριούνται αναγκαστικά σε ευρώ, ακόμα και για τα προϊόντα που παράγουμε μόνοι μας!

Η ειρωνεία και η φάρσα στο όλο στήσιμο της ευρωζώνης είναι ότι, επίσημα, θεσμικά και μέσω των «αντιπροσώπων» μας, έχουμε προσχωρήσει στην ΕΕ και επιπλέον στο ευρώ. Κατά συνέπεια, επίσημα, θεσμικά και νομικά (δηλαδή στα χαρτιά), έχουμε παραχωρήσει την «εξουσία» του λαού πρώτα στους υποτιθέμενους εντολοδόχους μας εντός των κρατώ και, κατόπιν, στα κέντρα πολιτικής εξουσίας των Βρυξελλών και οικονομικής εξουσίας της Φραγκφούρτης, όπου βρίσκεται η ΕΚΤ. Έχουμε, δηλαδή, παραχωρήσει την εξουσία, όχι απλά σε μη δημοκρατικά όργανα και θεσμούς, αλλά σε θεσμούς και όργανα που δεν είναι καν εκλέξιμα με αντιπροσωπευτικούς όρους!!!

Σήμερα, έχουμε φτάσει στο σημείο εκείνο που η υποστήριξη της λαϊκής βούλησης και της δημοκρατίας έχει φτάσει να ονομάζεται λαϊκισμός, από τους ζηλωτές της αέναης και παγκόσμιας πρωτιάς. Όταν ήμουν ακόμα στο σχολείο, γέλαγα και θεωρούσα ανόητο αυτόν που είχε εμμονή να γίνεται απουσιολόγος διαρκώς, ως ο καλύτερος μαθητής. Όταν άρχισε να γίνεται πιθανή και να αποτελεί σενάριο επιστημονικής φαντασίας η ευγονική, αλλά και σήμερα που βρίσκεται στην ουσία καθόδων, τη σκεφτόμουν και τη σκέφτομαι ως μια μάταιη επιθυμία ενός βάρβαρου πολιτισμού, που δε δείχνει σημαντικά σημάδια απομάκρυνσης από την ανοησία του ζώου. Η κυριαρχία μας στην ύλη, μας δίνει την ψεύτικη ελπίδα ότι η ύλη μπορεί να δώσει νόημα στην ύπαρξή μας.

Το μόνο «νόημα» που βρίσκουν αυτοί που κυνηγούν τέτοιες χίμαιρες, είναι η ιεραρχική αξιολόγηση των «πολιτών» (και των πολιτικών) στο πλαίσιο της ηθικής της εργασιομανίας και η δυνατότητα χειραγώγησής τους με βάση αυτή τη νέα θρησκεία! Στην περίπτωση της Ελλάδας και της ζώνης του ευρώ, η προσκόλλησή μας στην καταναλωτική ευημερία, που βιώσαμε σε αύξουσα κλίμακα από το 2000 ως το 2009, μας άφησε στην πλάνη ότι το κυνήγι της αέναης παγκόσμιας πρωτιάς, είναι καλύτερο από τη ραστώνη κάτω από το μεσογειακό ήλιο. Αυτοί που δεν έχουν ήλιο, μας πείσανε ότι η προτεσταντική αξία της εργασίας είναι ανώτερη από το βίωμα του γεωγραφικού μας δώρου. Ακόμα χειρότερα, μας πείσανε οι βόρειοι εταίροι μας ότι η εργασιομανία, η τσιγκουνιά, η σκληρότητα και η φανατική μανία με την πρωτιά είναι ανώτερα από τη δημοκρατία που μας κληροδότησαν οι πρόγονοί μας και η παιδεία μας.

Παρόλα αυτά, η αντίφαση μπορεί να αρθεί αν θέλουμε να απελευθερωθούμε από το πλαίσιο αυτό στο οποίο έχουμε παραχωρήσει τη λαϊκή «εξουσία».

Η Κορωνίδα

Άφησα για το τέλος την κορωνίδα της ομιλίας το κ. Draghi, που συνδυάζει το εκβιαστικό ψευτοδίλημμα μεταξύ οικονομίας και πολιτικής για την ευρωζώνη, με το ευρύτερο τέτοιο δίλημμα που προέρχεται από τον παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό και την επιθυμία διατήρησης του τρόπου ζωής μας.

Επιπλέον,στην παγκόσμια οικονομία η ευρωζώνη δεν μπορεί να ανταγωνιστεί μόνο με βάση το κόστος με τις αναδυόμενες χώρες, ακόμα και μόνο λόγω του κοινωνικού μας μοντέλου. Το συγκριτικό μας πλεονέκτημα λοιπόν πρέπει να προέλθει από το συνδυασμό ανταγωνιστικότητας ως προς το κόστος με εξειδίκευση σε υψηλής προστιθέμενης αξίας δραστηριότητες — ένα επιχειρηματικό μοντέλο που χώρες σαν τη Γερμανία έχουν επιτυχώς επιδείξει. Ειδομένα από αυτή την προοπτική, ανεπαρκή επίπεδα  προσόντων θα οδηγήσουν σε αύξηση της ελάχιστης ανεργίας μη-επιταχυνόμενου πληθωρισμού (non-accelerating inflation rate of unemployment — NAIRU [13]) με το να οδηγήσει περισσότερους εργαζόμενους να εγκαταλείψουν την «ζώνη ανταγωνιστικότητας» και να γίνουν μη απασχολήσιμοι. [14]

Σας αφήνω με αυτό προσγειωμένους στην σημερινή πραγματικότητα και την αλήθεια που κρύβουν τα λόγια του κ. Draghi, όταν επιδιώκεις τη διατήρηση του τρόπου ζωής σου και όχι τη δημοκρατική ελευθερία. Σας αφήνω με ό,τι σκέψεις μπορέσετε για να νιώσετε ελεύθεροι, όπως πριν ανεβούμε στο άρμα του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης, των φανατικών με την πρωτιά και το σκληρό ευρώ.

Μην ξεχνάτε ότι, οι όποιες επιλογές θα έχουν ραγδαίες επιπτώσεις στον τρόπο ζωής μας στο μέλλον, είτε μείνουμε, είτε φύγουμε από το ευρώ, είτε ακόμα κι αν κατορθώναμε να αλλάξουμε το πλαίσιο λειτουργίας του ευρώ προς το δημοκρατικότερο. Τα, πλέον, ~7,5 δις του παγκόσμιου πληθυσμού βρίσκονται σε καπιταλιστική κούρσα ανταγωνιστικότητας και αυτού του τύπου η κούρσα είναι καλύτερη από τους αναπόφευκτους πολέμους που θα προέκυπταν. Ακόμα κι αν ο καπιταλισμός έχει κάποια Αχίλλειο πτέρνα, τίθεται το ερώτημα με τι θα μπορούσαμε να τον αντικαταστήσουμε, που να μην μας επαναφέρει στην ζωώδη κατάσταση της αυτοεξόντωσης;

Κι αν επιλέξουμε τον καπιταλισμό, μπορεί αυτός να απομακρυνθεί από την επηρμένη πλάνη της αέναης κούρσας για ανάπτυξη, προς επίτευξη της διατήρησης του τρόπου ζωής μας και κάποιου διαρκούς «συγκριτικού μας πλεονεκτήματος,» που προσωρινά μας επιτρέπει να καταναλώνουμε μεγαλύτερο ποσοστό φυσικών πόρων (σχετικά με τον πληθυσμό μας) από την υπόλοιπη ανθρωπότητα; Αν η δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργήσει πια (τι ακριβώς την εμποδίζει;) ούτε σε επίπεδο κρατών και την έχουμε αντικαταστήσει με «αντιπροσωπευτικές» ολιγαρχίες, τι μπορεί να επαναφέρει όρους ελευθερίας στις τοπικές μας κοινωνίες και τι θα καταφέρει να φέρει τέτοιους όρους στα κράτη και στην παγκόσμια κοινότητα;

 

Αναφορές

[1] Απόσπασμα από την ομιλία: «No one in society remains untouched by a situation of high unemployment. For the unemployed themselves, it is often a tragedy which has lasting effects on their lifetime income. For those in work, it raises job insecurity and undermines social cohesion. For governments, it weighs on public finances and harms election prospects. And unemployment is at the heart of the macro dynamics that shape short- and medium-term inflation, meaning it also affects central banks. Indeed, even when there are no risks to price stability, but unemployment is high and social cohesion at threat, pressure on the central bank to respond invariably increases.»

[2] ECB announces monetary policy measures to enhance the functioning of the monetary policy transmission mechanism, 5 June 2014, http://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2014/html/pr140605_2.en.html

[3] Απόσπασμα από την ομιλία: «Without higher aggregate demand, we risk higher structural unemployment, and governments that introduce structural reforms could end up running just to stand still. But without determined structural reforms, aggregate demand measures will quickly run out of steam and may ultimately become less effective. The way back to higher employment, in other words, is a policy mix that combines monetary, fiscal and structural measures at the union level and at the national level. This will allow each member of our union to achieve a sustainably high level of employment.»

[4] Απόσπασμα από την ομιλία: «This reflects, in particular, the strong sectoral downsizing of the previously overblown construction sector, which, consistent with experience in the US, tends to lower match efficiency. By the end of 2013, the stock of long-term unemployed (those unemployed for a year or more) accounted for over 6% of the total euro area labour force – more than double the pre-crisis level.»

[5] Απόσπασμα από την ομιλία: «All in all, estimates provided by international organisations – in particular, the European Commission, the OECD and the IMF – suggest that the crisis has resulted in an increase in structural unemployment across the euro area, rising from an average (across the three institutions) of 8.8% in 2008 to 10.3% by 2013.»

[6] Lawrence H. Summers, «“There is increasing concern that we may be in an era of secular stagnation in which there is insufficient investment demand to absorb all the financial savings done by households and corporations, even with interest rates so low as to risk financial bubbles.” Boston Globe, April 11, 2014,» άλλες σχετικές αναφορές http://larrysummers.com/secular-stagnation/

[7] Απόσπασμα από την ομιλία: «The risks of “doing too little” – i.e. that cyclical unemployment becomes structural – outweigh those of “doing too much” – that is, excessive upward wage and price pressures.»

[8] Απόσπασμα από την ομιλία: «The real rates on the short and medium term have gone up, on the long term they haven’t gone up because we are witnessing a decline in long term nominal rates, not only in the euro area but everywhere really. The Governing Council will acknowledge these developments and within its mandate will use all the available instruments needed to ensure price stability over the medium term.»

[9] Απόσπασμα από την ομιλία: «Thus, it would be helpful for the overall stance of policy if fiscal policy could play a greater role alongside monetary policy, and I believe there is scope for this, while taking into account our specific initial conditions and legal constraints. These initial conditions include levels of government expenditure and taxation in the euro area that are, in relation to GDP, already among the highest in the world. And we are operating within a set of fiscal rules – the Stability and Growth Pact – which acts as an anchor for confidence and that would be self-defeating to break.»

[10] Wikipedia, «Dual labour market,» http://en.wikipedia.org/wiki/Dual_labour_market

[11] Joseph Stiglitz: “A Banking System is Supposed to Serve Society, Not the Other Way Around,” Vanity Fair, http://www.vanityfair.com/politics/2012/01/stiglitz-depression-201201

[12] Απόσπασμα από την ομιλία: «Without higher aggregate demand, we risk higher structural unemployment, and governments that introduce structural reforms could end up running just to stand still. But without determined structural reforms, aggregate demand measures will quickly run out of steam and may ultimately become less effective. The way back to higher employment, in other words, is a policy mix that combines monetary, fiscal and structural measures at the union level and at the national level. This will allow each member of our union to achieve a sustainably high level of employment.»

[13] Στο μονεταρισμό και ειδικά στη δουλειά του Μίλτον Φρίντμαν, η ελάχιστης ανεργία μη-επιταχυνόμενου πληθωρισμού (non-accelerating inflation rate of unemployment — NAIRU) αφορά ένα επίπεδο ανεργίας κάτω από το οποίο αυξάνει ο πληθωρισμός. Βλέπε wikipedia http://en.wikipedia.org/wiki/NAIRU.

[14] Απόσπασμα από την ομιλία: «What is more, in the global economy the euro area cannot compete on costs alone with emerging countries, if only because of our social model. Our comparative advantage therefore has to come from combining cost competitiveness with specialisation in high-value added activities – a business model that countries such as Germany have successfully demonstrated. Seen from this perspective, insufficient skill levels will effectively raise the non-accelerating inflation rate of unemployment (NAIRU) by causing more workers to of the ‘competitiveness zone’ and become unemployable.»

Advertisements

Υποβολή Σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s